De Hünenborg bij Rheine
Het verhaal
In Rheine, de stad aan de Ems, gaat het verhaal dat er ooit een reus op de daar gelegen Thieberg zou hebben gewoond .
De inwoners zouden de berg na het vallen van de avond hebben gemeden. Met zijn zware voetstappen zou de reus de grond hebben doen trillen en scheuren in de aarde hebben achtergelaten.
Volgens de legende zou de reus op een dag verdwenen zijn. Over de oorzaak bestaan verschillende overleveringen: volgens één verhaal zou hij onder de berg in slaap zijn gevallen. Volgens een ander verhaal zou de reus zijn burcht zelf met aarde hebben bedolven, zodat niemand zijn rijk kon binnendringen. Alleen de naam Hünenborg – de burcht van de reus – zou zijn blijven bestaan.
Tegenwoordig zijn op de Thieberg nog sporen van de voormalige wallen en grachten te herkennen. Ook de naam Hünenborg herinnert aan de overlevering over de reus. Sinds 1927 staat er op het terrein bovendien een stenen oorlogsmonument, dat tijdens het naziregime tot 1939 voor propagandadoeleinden werd ingezet en tot op de dag van vandaag het aanzien van de plaats bepaalt.
Van de vesting op de heuvel tot de legende van de reus
De Hünenborg op de Thieberg bij Rheine was geen burcht met stenen muren, maar een vroegmiddeleeuwse vesting. Keramische vondsten wijzen op gebruik in de 8e of 9e eeuw. Mogelijk diende de vesting tijdens de Saksische oorlogen van Karel de Grote als toevluchtsoord, waar mensen, vee en bezittingen in onzekere tijden bescherming konden vinden.
Het complex is uiterlijk sinds 1490 schriftelijk gedocumenteerd als „Hunnenborch“. Ook op latere kaarten zijn nog duidelijk herkenbare wallen en grachten te zien.
De naam Hünenborg heeft waarschijnlijk bijgedragen aan het ontstaan van de sage. In sagen werden reuzen of buitengewoon grote mensen vaak ‘Hünen’ genoemd. Opvallende aarden werken, grafheuvels of oude vestingwerken, waarvan de oorspronkelijke ontstaansgeschiedenis niet meer bekend was, werden daarom soms geïnterpreteerd als het werk van reuzen.
De legende van de reus op de Thieberg biedt daarmee een mythische verklaring voor de machtige wallen en hun overgeleverde naam. Ze verbindt een reële historische plek met een in de Europese sagenwereld wijdverbreid reusmotief.
Wist je eigenlijk...
...dat er naast de Hünenborg in Rheine ook een hunengraf in de wijk Schotthock ligt?
Het lijkt er echter niet op dat de reus nog meer onheil heeft aangericht in Rheine.
Hünengraven worden wetenschappelijk aangeduid als megalithische graven of megalithische complexen . De wetenschap is het er echter niet over eens of megalithische complexen altijd graven zijn, of dat ze bedoeld waren om het eigen territorium af te bakenen.
In het reuzengraf in Rheine zijn inderdaad meerdere menselijke resten gevonden, die zijn toegeschreven aan de Trechterbekercultuur, een cultuur uit de vroege periode van sedentarisme.
Bijgevolg hebben de Hünenborg en het Hünengrab archeologisch gezien niets met elkaar te maken. De Hünenborg is met haar eerste vondsten uit de 8e of 9e eeuw aanzienlijk jonger dan het Hünengrab, dat tussen 3500 en 2800 v.Chr. zou zijn ontstaan.
Wat beide echter gemeen hebben, is het idee van de „Hünen“: opvallende bouwwerken en aardwerken uit lang vervlogen tijden werden in het volksgeloof vaak aan reuzen toegeschreven. De naam Hünenborg, de benaming ‘Hünengrab’ en de Rijnse reuzensage maken daarmee deel uit van een groter sage-motief, dat ook tot uiting komt in de benaming ‘Hünengrab’.
