De Witte Ridder van Gemen
Het verhaal
Het kasteel van Gemen in Borken kijkt terug op een geschiedenis van meer dan 900 jaar. Aan de muren en torens zijn ook verschillende verhalen en overleveringen verbonden. Een daarvan gaat over de Witte Ridder van Gemen.
Volgens de legende zou een graaf het kasteel ooit hebben behoed voor een vijandelijke verovering. Op een wit paard zou hij rond het kasteel zijn galoppeerd en over de bescherming ervan hebben gewaakt.
Op een dag zou de graaf een bondgenoot te hulp zijn geschoten en daarbij om het leven zijn gekomen. Volgens de overlevering keert de graaf sinds zijn dood als spookachtige ruiter terug naar Gemen.
’s Nachts en in de mist zou hij op zijn witte paard rond het kasteel verschijnen en er om middernacht omheen rijden. De Witte Ridder wordt daarbij niet als een bedreigende figuur gezien, maar als een beschermer van het kasteel, die het onheil van het kasteel moet afhouden.
In de legende wordt het lange voortbestaan van het kasteel in verband gebracht met de nachtelijke bewaker. Zo leeft de voormalige beschermer van Gemen in de overlevering voort als de Witte Ridder – en waakt hij ook na zijn dood nog steeds over het kasteel.
Een bewaker tot ver voorbij de dood
Het motief van de ‘Schimmelreiter’ verwijst in de volksverhalen naar een mysterieuze of spookachtige ruiter op een wit paard. Daarmee kan de overlevering uit Gemener worden ingedeeld in het bredere Europese verhalencomplex van spookruiters en teruggekeerden.
Dergelijke figuren verschijnen vaak ’s nachts en zijn aan bepaalde plaatsen gebonden. Afhankelijk van de overlevering kunnen ze voor gevaren waarschuwen, onheil aankondigen of als rusteloze doden steeds weer naar een bepaalde plek terugkeren. De Schimmelreiter van Gemen neemt daarbij een relatief positieve rol in: hij vormt geen bedreiging voor het kasteel, maar moet het ook na zijn dood blijven beschermen.
Het motief van de spookachtige ruiter komt in talrijke regionale varianten voor. Er zijn onder andere raakvlakken met verhalen over wilde jagers, nachtelijke ruiters en rusteloze overledenen. Een direct verband tussen deze verschillende sagenmotieven kan echter niet in elk afzonderlijk geval worden aangetoond.
Wist je eigenlijk...
..., dat het verhaal waarschijnlijk teruggaat op een historisch aantoonbare graaf? Graaf Hermann Otto II van Limburg Styrum kreeg in 1675 het leen van Gemen. Moed en dapperheid, evenals trouw en barmhartigheid, kenmerkten zijn handelen. Hij was een hooggeplaatste keizerlijke officier die roemrijk uit diverse veldslagen tevoorschijn kwam. Zijn spectaculaire langeafstandsrit uit 1678 vond plaats in Wenen. Hier reed hij 42 km tussen Wiener Neustadt en Wenen, ondanks stormachtig weer, in ongeveer een uur en 45 minuten. Hiervoor won hij 1.000 dukaten. Een schoorsteenmantel in het kasteel herinnert nog steeds aan de roemrijke kasteelheer.
